SEE.NL IN ENGLISH: 2 pages
interview with Jeanette Groenendaal
by Nick Cunningham
Click here to edit.
20-11-11 | Reformation
“Reformation is a research on the scapegoat mechanism”, explains experimental filmmaker Jeannette Groenendaal about her vividly personal 2011 Paradocs selection. “How does one group of people who think that they know the truth, what is right and wrong, how do they decide if somebody else is going to hell?”
Groenendaal’s film is autobiographical – an account of the sexual abuse she suffered in the Dutch Bible Belt village of her youth more than 40 years ago. But her approach to the story’s telling is far from narrative; instead she turns to lyricism and metaphor to describe a trauma that she feels cannot be expressed in words.
“I was driving through the countryside where I grew up and there were ghost movies screaming out of the quagmire of this Dutch river landscape”, she explains. But those memories were exactly that – ghostly and rendered abstract by the passage of time. Therefore, in order to portray her initial arrival as a seven year-old stranger into her adopted village, Groenendaal returns with a cast of ‘strangers’ who explore aspects of the director’s past, under the bemused gaze of the contemporary villagers.
One couple dances an elaborate tango before tumbling into an erotic and exhausted clinch, all performed before the village children. A pre-pubescent child stands silently as a village farmer jokes about the people he knows who have had sex with farm animals. “When I remember my neighbour who was fucking his cow, I went there with this performer/dancer who was totally ready to try it – but we never got there”, Groenendaal explains. “It is very difficult to film what really happened, and actually that is the problem. The images of absence are, I think, very present in the movie. It is very hard to film things that you cannot even talk about. These are taboo memories on misuse.”
The latter parts of Groenendaal’s experimental film introduce us to a vital and ‘lusty’ nature populated by women who draw comfort from their landscape. We see a naked woman who rides a pig in order to recreate the Hieronymus Bosch tableau from his painting Paradise, while a white witch trains her white owl to swoop in the woods. Meanwhile, a Korean woman screams her pain to the non-judgmental trees and birds. It is, argues Groenendaal, a countryside in which ‘fucking’ happens continually, but when removed from the “male gaze” of the Christian fundamentalist, this fucking is pure and vital, rather than sinful and secretive.
By Nick Cunningham
Paradocs
Reformation – Jeannette Groenendaal
20/11 16:00 Munt 10
22/11 22:00 Brakke Grond Expozaal
24/11 12:45 Tuschinski 3 Press & Industry
27/11 14:15 Tuschinski 2
20-11-11 | Reformation “Reformation is a research on the scapegoat mechanism”, explains experimental filmmaker Jeannette Groenendaal about her vividly personal 2011 Paradocs selection. “How does one group of people who think that they know the truth, what is right and wrong, how do they decide if somebody else is going to hell?”
Groenendaal’s film is autobiographical – an account of the sexual abuse she suffered in the Dutch Bible Belt village of her youth more than 40 years ago. But her approach to the story’s telling is far from narrative; instead she turns to lyricism and metaphor to describe a trauma that she feels cannot be expressed in words.
“I was driving through the countryside where I grew up and there were ghost movies screaming out of the quagmire of this Dutch river landscape”, she explains. But those memories were exactly that – ghostly and rendered abstract by the passage of time. Therefore, in order to portray her initial arrival as a seven year-old stranger into her adopted village, Groenendaal returns with a cast of ‘strangers’ who explore aspects of the director’s past, under the bemused gaze of the contemporary villagers.
One couple dances an elaborate tango before tumbling into an erotic and exhausted clinch, all performed before the village children. A pre-pubescent child stands silently as a village farmer jokes about the people he knows who have had sex with farm animals. “When I remember my neighbour who was fucking his cow, I went there with this performer/dancer who was totally ready to try it – but we never got there”, Groenendaal explains. “It is very difficult to film what really happened, and actually that is the problem. The images of absence are, I think, very present in the movie. It is very hard to film things that you cannot even talk about. These are taboo memories on misuse.”
The latter parts of Groenendaal’s experimental film introduce us to a vital and ‘lusty’ nature populated by women who draw comfort from their landscape. We see a naked woman who rides a pig in order to recreate the Hieronymus Bosch tableau from his painting Paradise, while a white witch trains her white owl to swoop in the woods. Meanwhile, a Korean woman screams her pain to the non-judgmental trees and birds. It is, argues Groenendaal, a countryside in which ‘fucking’ happens continually, but when removed from the “male gaze” of the Christian fundamentalist, this fucking is pure and vital, rather than sinful and secretive.
By Nick Cunningham
Paradocs
Reformation – Jeannette Groenendaal
20/11 16:00 Munt 10
22/11 22:00 Brakke Grond Expozaal
24/11 12:45 Tuschinski 3 Press & Industry
27/11 14:15 Tuschinski 2
Bevroren Herinneringen
Jeanette Groenendaal maakte een experimentele documentaire vanuit haar bevroren herinneringen aan seksueel misbruik. 'Het is alsof het gisteren gebeurde.'
Bevroren herinneringen, noemt Jeanette Groenendaal ze. Momenten die haarscherp op haar netvlies prijken, maar waarvan de bijbehorende verhalen ontbreken. De documentairemaker/beeldend kunstenaar/feminist groeide op in een afgelegen dorpje op de biblebelt, waar haar schoolmeester haar op zevenjarige leeftijd seksueel misbruikte.
'Ik zie alleen nog zijn gelige sigarenvingers voor me. Heel levendig, alsof het gisteren gebeurde. De rest heb ik verdrongen. Dat schijnt normaal te zijn bij traumatische herinneringen. Je hebt een foto, zonder te weten hoe je erin terechtkwam of hoe het afliep.'
Zondebokmechanisme
Groenendaal stond met Reformation dus voor een lastige opgave. Hoe breng je in beeld wat je je niet meer volledig voor de geest kunt halen? Ze wist vanaf het begin dat de film geen afrekening mocht worden met de streng protestantse dorpelingen. 'Ik voelde geen behoefte om met de camera mijn leraar te bezoeken en hem met zijn daden te confronteren. Dan had ik me van hetzelfde zondebokmechanisme bediend als het geloof. Nee, ik wilde het publiek mijn gevecht met het verleden laten voelen. Het ging me niet om de objectieve, maar om mijn subjectieve werkelijkheid.'
Groenendaal bouwde Reformation op vanuit de foto's uit haar geheugen. Ze tekende ze na op storyboards, die als inspiratie dienden voor de performers met wie ze terugkeerde naar haar woonplaats. Op boerderijen, in weilanden en op straat gingen zij met Groenendaals bevroren herinneringen aan de slag. 'De scènes ontstonden puur improviserend. De performers repeteerden niet en deden nooit iets over. De dorpelingen die bleven staan, waren het publiek bij onze spontane voorstellingen. Ik legde alles vast met mijn camera.'
Dissociatief
Puristen zullen vinden dat Groenendaal vervaarlijk richting fictie schuift, maar zelf spreekt ze van een documentairemethode die zwaar leunt op het experiment. 'Ik monteerde de film ook niet als rechtlijnig narratief. De structuur is dissociatief, geheel in lijn met mijn herinneringen. Ik beschouw mezelf als een stotterende filmmaker. Verstaat een publiek dat gewend is aan marketable vertelde verhalen mijn beeldtaal? Dat is mijn onderzoek.' (NB)
Reformation – Jeanette Groenendaal.
Zo 27 14.15 uur Tuschinski 2.
DONDERPREEK 09 09 09 DE BRAKKE GROND AMSTERDAM
Click here to edit.
About Project Donderpreek part 1, the performance side, in NRC)
NRC Cs, vrijdag jl
Sunday, September 13, 2009 at 11:04pm | Edit Note | Delete
De streng-gelovige bewoners van het dorp Poederoijen in de Bommelerwaard mogen wel uitkijken. Filmmaakster en performance-kunstenares Jeannette Groenendaal is van zins de kerkgangers Ð keurig in pak, vrouwen met hoed en op de dag des Heren blijft thuis de radio uit Ð op zondagmorgen op hun gang naar het huis des heren te verblijden met een weiland vol naakte vrouwen te paard. Zij vertelde dat deze week in theater De Brakke Grond in Amsterdam, op een avond gewijd aan haar film in wording, Donderpreek, waarin Jeannette herinneringen ophaalt aan haar jeugd in de Bommelerwaard. Als stadskind uit Utrecht zag ze zich plotsklaps in de jaren zestig overgeplaatst naar deze rechtzinnig-reformatorische omgeving, omdat haar ouders, zonder verder acht te slaan op de sociale gevolgen, een welgevallig oog hadden laten vallen op een schattig boerderijtje te Poederoijen. Van haar schooltijd aldaar, met een onderwijzer die de meisjes uit de klas met een vinger onder hun rokje lastig viel en klasgenootjes die Groenendaal op het schoolplein als Ôkind van de duivelÕ pestten, lijkt de kunstenares nog maar nauwelijks bekomen. 120 uur video heeft ze al gedraaid voor haar film, en er zullen er nog vele volgen, waaronder dus de sc�ne met de naakte amazones. De vrijwilligsters voor die sc�ne zijn overigens al gevonden. De bezoekers van de avond in De Brakke Grond hadden eigenlijk een vertoning van de film verwacht, maar die hoop bleek ijdel. Groenendaal bleek het publiek naar het theater te hebben genood om, zoals ze zei, als ÔresearchgroepÕ te fungeren. Het bleek dus eigenlijk meer een performance te zijn, waarbij Groenendaals partner Zoot op stringente aanwijzingen van de filmmaakster ongemonteerde rushes liet zien op drie schermen, terwijl tegelijkertijd acteurs uit de film liedjes zongen en andere acts ten beste gaven. De meest opmerkelijke daarvan was een demonstratie Ôop eieren lopenÕ. Voor deze act waren vele duizenden eieren uit de Bommelerwaard naar Amsterdam vervoerd. Het ging heel goed, kostte alleen wel veel eieren. Het publiek bleek, nadat eenmaal aan het licht getreden was dat er nog helemaal geen film bestond, eigenlijk wel gecharmeerd van de gedachte de maakster van een kunstwerk in wording terzijde te kunnen staan met adviezen. Het is altijd aardig als je inspraak lijkt te worden gegund in iets waar je eigenlijk niets mee te maken hebt. Maar dat viel tegen, want de kunstenares leek alle adviezen maar ternauwernood aan te horen. Ook die van haar eigen moeder in de zaal trouwens. Wanneer moeder op een vraag van Jeannette iets te berde bracht, klonk het al vlug een beetje bits: ãDat wil ik helemaal niet horen, mamÓ. Komt de film Donderpreek er ooit echt? De kracht van de avond lag er vermoedelijk in dat elke toeschouwer zich dat bij het aanschouwen van het zeer diffuse materiaal en de talrijke, maar niet altijd even heldere toelichtingen van Groenendaal zich ging afvragen wat de film zou kunnen zijn en onwillekeurig zelf in gedachten aan het monteren sloeg. Misschien komt hij er ook wel echt trouwens, want Groenendaal heeft een aantal jaren geleden met de even ongewone als briljante quasi-documentaire The Dutch Cocaine Factory bewezen een film te kunnen maken. Maar tot die tijd staat ons, kondigde zij aan, nog menig gezellig inspraakavondje te wachten. Raymond van den Boogaard
Click here to edit.
Je n’accuse pas
No stranger to controversy, nor to the idea of ruffling a few feathers, maverick auteur Jeanette Groenendaal will present excerpts from her new project Reformation this afternoon to an audience of Paradocs devotees. The project will depict the fundamental Christian orthodoxy that Groenendal, dubbed “the daughter of the devil” by local villagers, allegedly suffered while growing up in rural Holland in the 1970s.
“It is a return to the past”, she emotes. “Not for revenge, nor to accuse, but to research the roots of a past that is coming back – the religion, the conservatism, the judgmental moral standards. The village becomes a film set for my memory, and when the village itself begins to remember, that’s the point at which I turn on my camera and the documentary begins.”
Using three screens within the Escape Club, Groenendaal will show excerpts from the 120 hours of footage shot so far. “I will try to interweave a movie, so the audience can witness the filmmaking progress”, she comments. “And I will invite them to edit the film in their heads.”
“The major theme of Reformation will be the scapegoat mechanism,” she continues. “That is what I was. That is how I was perceived. Christian fundamentalism is very dangerous as it excludes people from society – it affected me and I think it still happens today. It is a very exclusive and judgmental form of politics.”
Nick Cunningham
No stranger to controversy, nor to the idea of ruffling a few feathers, maverick auteur Jeanette Groenendaal will present excerpts from her new project Reformation this afternoon to an audience of Paradocs devotees. The project will depict the fundamental Christian orthodoxy that Groenendal, dubbed “the daughter of the devil” by local villagers, allegedly suffered while growing up in rural Holland in the 1970s.
“It is a return to the past”, she emotes. “Not for revenge, nor to accuse, but to research the roots of a past that is coming back – the religion, the conservatism, the judgmental moral standards. The village becomes a film set for my memory, and when the village itself begins to remember, that’s the point at which I turn on my camera and the documentary begins.”
Using three screens within the Escape Club, Groenendaal will show excerpts from the 120 hours of footage shot so far. “I will try to interweave a movie, so the audience can witness the filmmaking progress”, she comments. “And I will invite them to edit the film in their heads.”
“The major theme of Reformation will be the scapegoat mechanism,” she continues. “That is what I was. That is how I was perceived. Christian fundamentalism is very dangerous as it excludes people from society – it affected me and I think it still happens today. It is a very exclusive and judgmental form of politics.”
Nick Cunningham
Schapenslacht als Live Cinema (IDFA 2009)
Planet Doc Review Warschaw. Special Projects, 15/04/2010
The filmmaker opens Up a TERRABITE of material, more than 120 video Rushing hours of her new movie: Reformation projected on 3 simultaneous screens, After the viewing You are invited to act as a Think Tank. Speak out your insights and wishes for the next edit steps to take or discuss the scenes or directions you wish in this context, Is it possible to create a Timeline with an open minded approach and Your influence ?
Jeanette Groenendaal is in process of an experimental method of filmmaking, mixing documentary, re-enactment and activist performance. She questions her past in a tiny village along the fertile river delta of the Netherlands. After 38 years Jeanette returns to the village, performing a filmdirector ; will she be recognized as the " Child of the devil" she was condemned to be at the time? The "City Whore" as she was named? Will the villagers participate their part in their own exclusive fundamentalist landscape? Who remembers the Christian schoolmasters incestuous practices on the young girls?
The return is not for revenge, not to interrogate or to condemn, She returns in search for understanding. Not only about herself, or the history of the Netherlands, but also to understand about her country today; the religion, the conservatism, the xenophobia, values and National identity.
The film in creation is more than a personal therapy or a documentary on a fundamentalist community. Filmmaker fictionalizes her own biography to stylized memory-picture, dream fragments re-construct passages from her youth in a village. Her protagonist is dividend over several female body’s that wash ashore in the village like “FremdKorper” that infiltrate the village in different ways to confront its preconceptions. A female and poetic answer to a patriarchic male universe, The film proposes eroticism of the garden of Eden against the eroticism of sexual repressions and the forthcoming perversions (Hieronymus Bosch lived in that very landscape) The dark Calvinist village is flooded by a tsunami of female nudity
And in the shadows of the dream the filmmaker’s reveals something of that cultural economical powers we call globalization and keeps the village in its paradoxical grip. A web full of intrigues covers the village connecting it with unexpected insights in overproduction of milk and honey, capitalism and Calvinism, religion and racism in South Africa, the fight against homosexuality and Muslims not only the Lord is the savior of the island between the rivers of the Netherlands....
We had enough of the simplifying and identifying images on stage by director- egos, who want us to be interested in how they see the world. We had enough of the ignorant arrogance with which the audience is mostly underestimated. But we didn't have enough yet of the complexity and the pleasure of a polyphonic art work, which allows individual, different access from different sides by different spectators (Heiner Goebbels)
Supported by FILMFONDS- FondsBKVB- AFKDistributed by G-netwerk; FILMBANK/EYE (NL)/ Against Gravity (PL)
The filmmaker opens Up a TERRABITE of material, more than 120 video Rushing hours of her new movie: Reformation projected on 3 simultaneous screens, After the viewing You are invited to act as a Think Tank. Speak out your insights and wishes for the next edit steps to take or discuss the scenes or directions you wish in this context, Is it possible to create a Timeline with an open minded approach and Your influence ?
Jeanette Groenendaal is in process of an experimental method of filmmaking, mixing documentary, re-enactment and activist performance. She questions her past in a tiny village along the fertile river delta of the Netherlands. After 38 years Jeanette returns to the village, performing a filmdirector ; will she be recognized as the " Child of the devil" she was condemned to be at the time? The "City Whore" as she was named? Will the villagers participate their part in their own exclusive fundamentalist landscape? Who remembers the Christian schoolmasters incestuous practices on the young girls?
The return is not for revenge, not to interrogate or to condemn, She returns in search for understanding. Not only about herself, or the history of the Netherlands, but also to understand about her country today; the religion, the conservatism, the xenophobia, values and National identity.
The film in creation is more than a personal therapy or a documentary on a fundamentalist community. Filmmaker fictionalizes her own biography to stylized memory-picture, dream fragments re-construct passages from her youth in a village. Her protagonist is dividend over several female body’s that wash ashore in the village like “FremdKorper” that infiltrate the village in different ways to confront its preconceptions. A female and poetic answer to a patriarchic male universe, The film proposes eroticism of the garden of Eden against the eroticism of sexual repressions and the forthcoming perversions (Hieronymus Bosch lived in that very landscape) The dark Calvinist village is flooded by a tsunami of female nudity
And in the shadows of the dream the filmmaker’s reveals something of that cultural economical powers we call globalization and keeps the village in its paradoxical grip. A web full of intrigues covers the village connecting it with unexpected insights in overproduction of milk and honey, capitalism and Calvinism, religion and racism in South Africa, the fight against homosexuality and Muslims not only the Lord is the savior of the island between the rivers of the Netherlands....
We had enough of the simplifying and identifying images on stage by director- egos, who want us to be interested in how they see the world. We had enough of the ignorant arrogance with which the audience is mostly underestimated. But we didn't have enough yet of the complexity and the pleasure of a polyphonic art work, which allows individual, different access from different sides by different spectators (Heiner Goebbels)
Supported by FILMFONDS- FondsBKVB- AFKDistributed by G-netwerk; FILMBANK/EYE (NL)/ Against Gravity (PL)
27 november 2009
William Raban begint Paradocs-talk. Hij citeert: "'4'22": een film op IDFA Amsterdam op vrijdag 27 november 2009. Een camera filmt het publiek dat kijkt naar het Londense publiek dat kijkt naar de film, van de film, van de film, van de film, van de film van het lege scherm. Geluiden van de projectie en reacties van het publiek worden opgenomen.'
En cut. Dat was nummer zeven. De voorlopige apotheose – een performance bij de BFI Southbank op 6 december 2008 – kreeg vanmiddag in de Escape Club een onverwacht vervolg. William Raban gaf de aftrap bij de Paradocs-talk door live een nieuw kader op te nemen van 4'22''. Tegen de achtergrond van een projectie van zijn 'raamwerkfilm', en vóór hem in de zaal het IDFA-publiek, ratelde Raban zijn tekst op van een papiertje. Hoewel zijn variant op het 'Droste-effect' in theorie een oneindige exercitie is, verklaarde de experimentele filmmaker na afloop dat hij niet van plan is het zevende laagje voor een volgende versie te gebruiken.
Live cinema
Live cinema: het is een veel gebezigde term op IDFA dit jaar. Nieuwe mediaprogramma Doc Lab organiseerde vijf performance-achtige bioscoopvoorstellingen, waarbij regisseurs van voor internet gemaakte documentaires al klikkend een rondleiding gaven door hun website. In de Paradocs-talk ging het nog een stapje verder: niet het live vertellen, maar het live maken van een documentaire stond centraal.
Jeanette Groenendaal, twee jaar geleden in Paradocs met het hallucinerende The Cocaine Factory, liet delen van haar work-in-progress Reformation zien. In de zaal hingen drie schermen, met daarop geënsceneerde herinneringen van de filmmaker aan haar jeugd in een bible belt-dorp, oude zwart-wit homevideo's van mensen met de naam Bok en een deze ochtend geschoten registratie van een schapenslacht – bijna één-op-één gefilmd én vertoond.
Incest
De rough cut maakte duidelijk dat Groenendaal uit is op een stevige confrontatie met de demonen uit haar verleden. In de associatieve beeldenstroom werd een verband gelegd tussen het strenge geloof van haar streng christelijke dorpelingen en incest, seks met dieren en rituele offerslachtingen. Als installatie bleef het behoorlijk goed overeind, maar Groenendaal wil er graag een bioscoopfilm van monteren die volgend jaar in Paradocs te zien is. Daarom vroeg ze het publiek na afloop welke vervolgstappen ze zou moeten nemen in de montage.
Missie
Een verzoek waarop weinig respons kwam: de aanwezigen reageerden alsof het om een gewone Q&A ging, door de performance als een 'afgerond' kunstwerk te beschouwen. 'Wie waren die mensen op de beelden?', vroeg iemand zich af. Een andere aanwezige vond Reformation helemaal geen documentaire, omdat er zoveel nagespeelde scènes inzaten. En een derde merkte op er alle vertrouwen in te hebben dat Groenendaal haar missie tot een goed einde zou brengen.
Actieve deelname aan een film was blijkbaar nog te hoog gegrepen voor een publiek dat gewend is aan receptie. Maar Groenendaal, die zich vooral onzeker voelde over haar ensceneringen van de kruisiging van Jezus, had aan de gratis denktank wel degelijk iets gehad, verklaarde ze aan het slot. 'Ik lees jullie ideeën ook af aan jullie gezichten. Dat helpt me om verder te gaan met mijn film.'
Niels Bakker
William Raban begint Paradocs-talk. Hij citeert: "'4'22": een film op IDFA Amsterdam op vrijdag 27 november 2009. Een camera filmt het publiek dat kijkt naar het Londense publiek dat kijkt naar de film, van de film, van de film, van de film, van de film van het lege scherm. Geluiden van de projectie en reacties van het publiek worden opgenomen.'
En cut. Dat was nummer zeven. De voorlopige apotheose – een performance bij de BFI Southbank op 6 december 2008 – kreeg vanmiddag in de Escape Club een onverwacht vervolg. William Raban gaf de aftrap bij de Paradocs-talk door live een nieuw kader op te nemen van 4'22''. Tegen de achtergrond van een projectie van zijn 'raamwerkfilm', en vóór hem in de zaal het IDFA-publiek, ratelde Raban zijn tekst op van een papiertje. Hoewel zijn variant op het 'Droste-effect' in theorie een oneindige exercitie is, verklaarde de experimentele filmmaker na afloop dat hij niet van plan is het zevende laagje voor een volgende versie te gebruiken.
Live cinema
Live cinema: het is een veel gebezigde term op IDFA dit jaar. Nieuwe mediaprogramma Doc Lab organiseerde vijf performance-achtige bioscoopvoorstellingen, waarbij regisseurs van voor internet gemaakte documentaires al klikkend een rondleiding gaven door hun website. In de Paradocs-talk ging het nog een stapje verder: niet het live vertellen, maar het live maken van een documentaire stond centraal.
Jeanette Groenendaal, twee jaar geleden in Paradocs met het hallucinerende The Cocaine Factory, liet delen van haar work-in-progress Reformation zien. In de zaal hingen drie schermen, met daarop geënsceneerde herinneringen van de filmmaker aan haar jeugd in een bible belt-dorp, oude zwart-wit homevideo's van mensen met de naam Bok en een deze ochtend geschoten registratie van een schapenslacht – bijna één-op-één gefilmd én vertoond.
Incest
De rough cut maakte duidelijk dat Groenendaal uit is op een stevige confrontatie met de demonen uit haar verleden. In de associatieve beeldenstroom werd een verband gelegd tussen het strenge geloof van haar streng christelijke dorpelingen en incest, seks met dieren en rituele offerslachtingen. Als installatie bleef het behoorlijk goed overeind, maar Groenendaal wil er graag een bioscoopfilm van monteren die volgend jaar in Paradocs te zien is. Daarom vroeg ze het publiek na afloop welke vervolgstappen ze zou moeten nemen in de montage.
Missie
Een verzoek waarop weinig respons kwam: de aanwezigen reageerden alsof het om een gewone Q&A ging, door de performance als een 'afgerond' kunstwerk te beschouwen. 'Wie waren die mensen op de beelden?', vroeg iemand zich af. Een andere aanwezige vond Reformation helemaal geen documentaire, omdat er zoveel nagespeelde scènes inzaten. En een derde merkte op er alle vertrouwen in te hebben dat Groenendaal haar missie tot een goed einde zou brengen.
Actieve deelname aan een film was blijkbaar nog te hoog gegrepen voor een publiek dat gewend is aan receptie. Maar Groenendaal, die zich vooral onzeker voelde over haar ensceneringen van de kruisiging van Jezus, had aan de gratis denktank wel degelijk iets gehad, verklaarde ze aan het slot. 'Ik lees jullie ideeën ook af aan jullie gezichten. Dat helpt me om verder te gaan met mijn film.'
Niels Bakker
